Werkgroep Historisch referentiekader

Het ontwikkelteam Mens en Maatschappij van Curriculum.nu heeft bouwstenen opgeleverd voor een nieuw curriculum voor het leergebied Mens en maatschappij. Op basis van deze bouwstenen worden nieuwe kerndoelen en (later) eindtermen geformuleerd. In het voorstel van het ontwikkelteam wordt gesproken over een historisch referentiekader, maar is nog geen invulling gegeven aan dit kader. Het is daarmee niet duidelijk in hoeverre en hoe het huidige kader van tien tijdvakken en kenmerkende aspecten (die geïllustreerd moeten worden met vensters uit de Canon) aangepast gaat worden. 
De invulling van een kader van historische overzichtskennis als onderdeel van het curriculum is om verschillende redenen een uitdaging. Bij de invulling moet rekening worden gehouden met:

  • de wens om een haalbaar (en dus niet overladen) curriculum te realiseren
  • de wens om samenhangend onderwijs te stimuleren dat van goede kwaliteit is: de leerling moet historische kennis kunnen toepassen bij zowel vakspecifieke thema’s (historische, maar ook geografische, economische, maatschappelijke, literaire en kunst) als bij vakoverstijgende thema’s
  • de wens om in het geschiedenisonderwijs een betere leerlijn te realiseren van primair onderwijs naar bovenbouw voortgezet onderwijs
  • ervaringen met en kritiek op het huidige kader van tien tijdvakken en suggesties die er zijn ten aanzien van invulling van het referentiekader (zie bv. de visie van de VGN Bij de tijd 1,2 en 3)
  • de herijking van de Canon, die voor april 2020 zal plaatsvinden
  • het feit dat de selectie van historische inhouden en de status van het referentiekader in het curriculum doorgaans reacties vanuit de politiek en van maatschappelijke partijen oproepen (vgl. het initiatief van ’10 keer meer geschiedenis’ van The Black Archives)
  • het feit dat het Curriculum.nu ontwikkelteam voor het leergebied Burgerschap vanuit haar rationale al wel een aantal historische inhouden in specifieke zin benoemt.

Dit resulteert in de vraag hoe er – rekening houdend met bovengenoemde wensen en context – in het vernieuwde curriculum invulling kan worden gegeven aan een historisch referentiekader en hoe dit kader in kerndoelen en eindtermen kan worden opgenomen.

Verkenning
Het Landelijk Expertisecentrum Mens- en Maatschappijvakken (LEMM) vindt het belangrijk dat op een zorgvuldige manier gedefinieerd wordt welk historisch referentiekader scholen zouden moeten onderwijzen. Het LEMM heeft daarom het initiatief genomen tot een projectgroep die de volgende vragen met betrekking tot het historisch referentiekader zal verkennen:

  1. Om wat voor kennis gaat het precies? Wat bedoelen we met begrippen als historische overzichtskennis, chronologisch of historisch referentiekader, oriëntatiekennis en Canon en hoe zijn ze aan elkaar gerelateerd?
  2. Waarom is het belangrijk dat leerlingen een historisch referentiekader verwerven? Wat moeten leerlingen met deze kennis kunnen doen of begrijpen? Wat is de relatie met historisch leren denken en redeneren en andere vaardigheden? Wat is de relatie met andere vakken? 
  3. Hoe kan het voorgeschreven kader worden ingevuld? Welke keuzes kunnen er gemaakt worden met betrekking tot de tijdsindeling(en) (bv. klassieke indeling, tien tijdvakken, kantelpunten), de schaal (geschiedenis van Nederland, Europa en/of de wereld), bestaansdimensies (bv. sociale, economische, culturele, politieke aspecten van de samenleving), het niveau van specificatie (bv. noemen van personen, gebeurtenissen, objecten, gebeurtenissen, verschijnselen en/of ontwikkelingen) en betekenisvolle vragen (de verbinding met de leerling en de samenleving van nu en de nabije toekomst)
  4. Hoeveel ruimte moet er zijn voor de docent/school om eigen keuzes te maken ten aanzien van de invulling van het kader van historische overzichtskennis? Hoe kan die ruimte worden gegeven?
  5. Hoe zou een leerlijn eruit kunnen zien van primair onderwijs naar bovenbouw voortgezet onderwijs?
  6. Wat zijn volgens professionals in het veld (o.a. leraren, vakdidactici, historici) de voor- en nadelen van het huidige kader van tien tijdvakken met kenmerkende aspecten (aangevuld met de Canon die gebruikt moet worden om de kenmerkende aspecten te illustreren) en wat zijn hun wensen t.a.v. bijstelling van dit kader?

Doelen
Het LEMM heeft een werkgroep ingesteld die bovengenoemde vragen zal verkennen. Deze verkenning heeft als doel het bijeenbrengen en ontsluiten van expertise en het inventariseren van wensen en ervaringen om op basis daarvan te komen tot adviezen en ontwerpregels voor de invulling van het historisch referentiekader. De werkgroep geeft dus zelf geen invulling aan het historisch referentiekader, maar voert een verkenning uit ten behoeve van deze invulling. Er zal op basis van een onderzoeksrapport advies worden uitgebracht aan SLO  en het Ministerie (die verantwoordelijk zijn voor de invulling van het historisch referentiekader en de formulering van nieuwe kerndoelen) en de commissie die zorg draagt voor de herijking van de Canon van Nederland.
Met de verkenning willen we ook een bijdrage leveren aan de verdere professionalisering van leraren, de discussie over de invulling van een historisch referentiekader en de uitwisseling tussen leraren, vakdidactici, historici en andere betrokkenen.

Opbrengsten
De werkgroep zal in een onderzoeksrapport verslag doen van haar werkzaamheden. De resultaten zullen ook gepresenteerd worden op de website van het LEMM (www.expertisecentrum-mmv.nl) en in een artikel voor het nieuwe tijdschrift voor de didactiek van de mens- en maatschappijvakken (Dimensies, uitgegeven door het LEMM).

Aanpak
De vragen worden beantwoord door middel van:

  • Literatuurstudie
  • Interviews met experts in binnen en buitenland (bv. mensen die in hun eigen land actief hebben bijgedragen aan curriculumvernieuwing)
  • Focusgroepen met o.a. leraren, leerkrachten, lerarenopleiders, historici, educatieve auteurs.
  • Online enquête (februari/maart)

Wilt u deelnemen aan een focusgroep of zelf een focusgroep organiseren, bv. binnen uw opleiding of school (we hebben materialen die gebruikt kunnen worden), neem dan contact op met het secretariaat: secretariaat@expertisecentrum-mmv.nl

Werkgroep
De werkgroep bestaat uit:
Carla van Boxtel (UvA-ILO, Meesterschapsteam Geschiedenis, LEMM – voorzitter)
Alderik Visser (SLO – secretaris)
Marjan de Groot-Reuvekamp (Fontys pabo Den Bosch)
Tim Huijgen (RUG, Stadslyceum Groningen)
Raymond de Kreek (Farel College Ridderkerk, ontwikkelteam Curriculum.nu)
Albert Logtenberg (ICLON/HvA)
Ton van der Schans (VGN, pabo Driestar Gouda)
Elise Storck (ICLON)
Hanneke Tuithof (UU/Fontys Hogeschool Tilburg)

MENU